اسبونیوز : رودخانه بزرگ اسبوکلا، که در میان محلی ها به «دَره» معروف است، و احتمالا یکی از منشاء های نام روستا است، از ارتفاعات جنگلی اطراف روستا سرچشمه می گیرد و پس از عبور از روستای اسبوکلا، ولاشد، خارکَش و مرمِت، به رودخانه تجن ساری می ریزد. در محل ورود رودخانه به روستا که در میان اهالی به بندِ سَر (سَرِ بند، سر سد) معروف است، آب بندی بتونی ساخته شده است که مسیر بخشی از آب رودخانه را با یک کانال بتونی به سمت فضای داخل روستا منحرف می کند.

آب این کانال در داخل روستا مورد استفاده روستاییان قرار می گیرد و پس از طی این مسیر و گذر از خانه ها، باغ ها و خیابان ها، به دشت اسبوکلا ( به زبان محلی : اِسبِه کِلا دشت - اِسکِل دشت) می رسد و برای مصارف کشاورزی استفاده می شود. بخشی از رودخانه ی اسبوکلا که از داخل روستا عبور می کند 3 تا 10 متر ارتفاع و 5 تا 8 متر عرض دارد. بنابراین در فصل بارندگی و سیل به عنوان کانال خروجی آب برای روستا عمل می کند. به این ترتیب روستا از خطر سیل در امان است.

رودخانه ی روستای اسبوکلا در قدیم پر از ماهی بود، به خصوص ماهیان سفید که از رود تجن برای تخم گذاری در فصل بهار به سرچشمه های می آمدند. ولی به دلیل مسدود شدن مسیر رودخانه در نقاط مختلف، بخشی از این ماهی ها در بستر رودخانه ی اسبوکلا باقی ماندند. در سال های گذشته به دلیل تغییر مسیر رودخانه در برخی نقاط، برداشت شن و ماسه و سنگ از بستر، کشاورزی در نقاط بالا دستِ رودخانه و همچنین وقوع سیلاب های شدید زیستگاه این ماهیان تخریب شده است به نحوی که در حال حاضر در رودخانه جز بچه ماهی و قورباغه چیزی دیده نمی شود. امیدواریم از این دستکاری ها کاسته شود تا دوباره همچون گذشته شاهد رودی پر جنب و جوش و حضور ماهیان درشت و زیبا در رودخانه باشیم.

در بعضی نقاط رودخانه بخش های عمیقی (عمیق به محلی جُل، به این نقاط جُلُمبه هم گفته می شود) وجود داشت که اهالی به خصوص نوجوانان و جوانان در فصل گرم در آن آب تنی می کردند. در حال حاضر تعداد این نقاط عمیق که زیستگاه ماهیان بزرگ تر هم بوده به شدت کم شده است. اغلب این نقاط به اسم افرادی که در حاشیه ی رودخانه زمین داشتند نامیده می شد مانند قاروون دره بِن، حاجی حسن دره بِن و ... یا برخی نام ها مربوط به نام منطقه ای خاص از روستا است مانند هفت دره، درو بار، جره بن و ... .

رودخانه ی بزرگ اسبوکلا که از چند سرچشمه در جنگل منشاء می گیرد که علاوه بر تامین آب برای مردم منطقه، با پدید آوردن مناظر زیبا و بدیع در اطراف خود، به عنوان یک اکوسیستم ترکیبی رودخانه و جنگل، موجب بقای موجودات و جانوران زیادی شده است. حال این رودخانه ای که روزی صدای خروشش از مسافت های دور شنیده می شد، مورد بی مهری و تخریب قرار گرفته و آب کمی از آن سرازیر می شود. این روزها رودخانه ی اسبوکلا در اندوه خشکی خود فرو رفته است. امیدواریم همه ی ما این نعمت بزرگ را قدر بدانیم و در حفظ آن بکوشیم.

با تشکر از آقای مجتبی صاحبقران بابت تصاویر.