اختصاصی اسبونیوز : سکونت گاه های نخستین تحت تاثیر عوامل مختلفی چون اقلیم های طبیعی ، اقتصاد ، امنیت اجتماعات انسانی و وجود آب ، در حوزه های مختلف ایران شکل گرفت . روستاهای مناطق مختلف براساس دسترسی به منابع آب و شکل های ایجاد امنیت و تامین معاش به صورت پراکنده ، متمرکز ، ریسمانی و خطی و موقت شکل گرفته اند. سکونت گاه های جنوب دریای مازندران به دلیل وجود امنیت و منابع آب فرواوان ، نمونه هایی از سکونت گاه های خطی است . روستاهای خطی در امتداد رودخانه ها و راه ها شکل گرفته اند . با توجه و وجود رودخانه ی پر آب و جاده اصلی که هر دو در طول روستای اسبوکلا کشیده شده اند ، و با توجه به الگوی شکل گیری و گسترش بافت روستایی که در جهت شرقی- غربی است ، می توان این روستا را به عنوان یکی از نمونه های بارز روستاهای خطی در نظر گرفت .

تصویر (1) : تصویر ماهواره ای روستای اسبوکلا (از گوگل ارث)

بر اساس بررسی های میدانی و شواهدی که در منطقه موجود است ، مانند آثار قبرستان های چاله تدفینی و سکونت گاه های نخستین در چند نقطه از جنگل اسبوکلا که متعلق به دوره های اشکانی یا ساسانی است ، آثار سفالی یافت شده در زمین های کشاورزی و اظهارات بزرگان روستا راجع به وجود سکونت گاه در منطقه ی جَرِه بِن اسبوکلا ، و همچنین نقطه ای در ورودی روستا ، قبل از عبور روستای ولاشد ، گویای این است که این منطقه از نظر سکونتی دارای پیشینه چند هزار ساله است . هر چند ارتباط این سکونت گاه ها با یکدیگر ، از نظر زمانی و قوم های ساکن و همچنین اقوام کنونی ساکن در روستا مشخص نیست و مطالعه دقیقی درباره ی آن صورت نگرفته است ، ولی تایید محکمی بر وجود شرایط مساعد و مطلوب سکونت و زیست در این منطقه است. وجود آب فراوان ، جنگل انبوه و پوشش گیاهی کافی و زمین های حاصلخیر آبرفتی و دلتایی ، شرایط کشاورزی و دامداری را برای اقوام اولیه فراهم می کرده است .

اظهارات روستاییان مبنی بر جنگلی بودن بخش هایی از منطقه ، که در حال حاضر تبدیل به زمین کشاورزی شده است و نحوه ی گسترش زمین های کشاورزی ، بیانگر این موضوع است که کشاورزی در گذشته اندک و بیشتر فعالیت های مردم دامداری بوده است . دامداری بیشتر شامل نگهداری گاوهای محلی بود که از پوشش های گیاهی جنگلی تغذیه می کردند . گاوها پس از چرا در جنگل هنگام غروب به روستا باز می گشتند که این حاکی از وجود نوعی زندگی گالشی و متکی بر دامداری در منطقه است . در این میان رمه های گوسفند هم وجود داشته است . در این دوره های کشاورزی و باغداری به صورت کاملا سنتی و بیشتر برای تامین نیازهای خانواده وجود داشته است . در باغ های اسبوکلا درختان سیب محلی [سیب ترش (تِرشِ سه) ، سیب گلاب (کَندو) ، سیب سبز (مِرغانه سه) و سیب سرخ و ... ] ، پرتغال محلی (تِرش پورتغال) ، درختان بزرگ آلوچه و انار و گلابی محلی و ... و انواع سیفی و سبزی کاشته می شد. کشت پنبه ، ذرت ، آفتاب گردان ، گندم و جو و ارزن و شالی هم مرسوم بود . در آن زمان کشاورزی به ساده ترین شکل و با بهره گیری از توان گاو و اسب و ابزارهای چون داس و ازال و ... انجام می شد.

الگوی گسترش روستای اسبوکلا در حال حاضر قابل پیش بینی و مشخص است ولی اطلاعات دقیقی از بافت روستای قدیم در دسترس نیست . ظاهراً تمرکز خانه های روستایی به دلایلی مانند نوع خاک و شرایط دسترسی به روستا تغییر کرده است . حتی ذکر شده که قسمتی از روستای نخستین در یوردره ی فعلی تشکیل شده بود که با گذشت زمان و در اثر تغییرات بافت روستا آثاری از آن به جا نمانده است . بر اساس گفته های بزرگان روستا و وجود فرورفتگی حدوداً یک متری در قسمتی از روستا (حدفاصل بین خیابان شهید آذر ، خیابان رسالت ، خیابان شهید سعیدی و آزاده عمودخت) ، وجود آب بندان در این قسمت تایید می شود. بنابراین در این قسمت ها در ابتدا سکونت گاهی نبوده و بعدها پس از خشک شدن و یا خشکاندن عمدی آب بندان ، ساختمان سازی در بخش هایی از این نقاط انجام شده است.

تصویر (2) : تصویر ماهواره ای بخش مرکزی روستای اسبوکلا  (از گوگل ارث)

همچنین به دلیل عمق زیاد رودخانه ی اسبوکلا در فضای میانی روستا ، امکان استفاده ی آسان از آب فراهم نمی شد ، به همین دلیل اهالی با ایجاد یک سد خاکی ابتدایی (معروف به بندِ سر) ، مسیر قسمتی از آب رودخانه را منحرف و پس از عبور از مجرای یک قنات (سوما) قدیمی به میانه ی روستا کشاندند که علاوه بر آشامیدن و شست و شو ، برای آبیاری و گرداندن آسیاب آبی (اسّیو) که در پایین حسینیه (درب پایگاه مقاومت شهدای اسبوکلا) قرار داشت و با آن آرد تهیه می کردند و همچنین گرداندن آبدنگ (اودنگ) که برای گرفتن پوسته ی شلتوک استفاده می شد و در روبروی منزل مرحوم مراد قاسمی مستقر بود ، استفاده می شد . قبل از این کانال آب ، در بالا محله (خیابان شهید مطهری) ، در تقاطع خیابان شهید مطهری و خیابان شهید آذر خروجی آب قنات به صورت چاه وجود داشته که مردم از آن آب تهیه می کردند . این الگوی معیشتی در گسترش روستا تاثیر مهمی داشته است . در حال حاضر روستای اسبوکلا به بالا محله ، پایین محله و یوردره تقسیم شده است که هر کدام را به نوبه ی خود می توان به دو یا سه بخش کوچکتر تقسیم کرد. مساله دیگری که بر روی شکل گیری روستای اسبوکلا به صورت خطی موثر بوده ، شرایط طبیعی سکونت گاه ، به دلیل قرار گرفتن بین دو تپه و محدود بودن ساخت و ساز در ارتفاعات بالاتر بوده است . به همین دلیل روستا در عرض محدود به ارتفاع بوده و بیشتر به سمت دشت کشیده شده است . سمت دسترسی به دشت ، جاده دسترسی به شهر و مسیر رودخانه ی اسبوکلا ، هر سه شرقی- غربی است.