اسبونیوز : زهکشی یکی از بزرگ ترین معضلات کشاورزی مازندران و از عوامل محدود کننده تولید است. زهکشی در واقع خروج آب و املاح زاید از بافت خاک بوده و اجرای زهکشی می تواند شرایط تنفس گیاه و امکان کشت و کار بهتر کشاورزی را در زمین های مستعد فراهم کند.  زهکشی فرآیند خارج کردن آب سطحی اضافی و مدیریت سفره آب زیرزمینی کم عمق، با نگهداری و دفع آب و مدیریت کیفیت آب برای رسیدن به منافع  اقتصادی و زیست محیطی و یا اجتماعی است.  زهکش ها را به دو دسته زهکش های سطحی و زیر سطحی تقسیم بندی می کنند. هر زمان زمین را آبیاری می کنیم سطح آب سفره زیرزمینی بالا می آید و امر تهویه در منطقه ریشه با ‌مشکل مواجه می شود، بنابراین وجود زهکش ضروری است. آب موجود در خاک بستر، موجب کاهش مقاومت خاک می شود و جمع آوری و خارج کردن املاح اضافی، جمع آوری آب های سطحی ناشی از روان آب ، ایجاد تهویه مناسب در محیط خاک ریشه و بهبود کارایی ماشین آلات کشاورزی از مزایای اجرای زهکشی محسوب می شود. خروج برخی از املاح ‌مفید ‌خاک به ‌همراه املاح مضر ، هزینه بر بودن مطالعه و اجرا ، ازبین  بردن اکو‌سیستم ‌طبیعی منطقه به واسطه کم کردن رطوبت، از معایب زهکشی است. اما مدیریت اصولی می تواند سبب ایجاد بستر مناسب برای انجام عملیات زراعی شود.

کلمه حَن یا  حَند از کجا آمده است : کلمه ی حَن یا  حَند (هَن یا هَند) که در اسبوکلا رایج است به کانال هایی گفته می شود که در سمت کم شیب زمین به صورت افقی برای زهکشی و دفع آب های سطحی کنده می شده است . این کانال ها در عرض هم به هم متصل شده و در فصل های پر باران سیلاب ها را انتقال می دهند.  ظاهراً این کلمه تغییر یافته ی خَندَق است که به مرور به حَندَق (حَندِق به محلی) و سپس به حَند تغییر یافته است. بدون شک این تکنولوژی پس از اسلام  در ایران رایج شده است. خندق ؛ (خَ دَ) [ معر. ] (اِ.) گودالی که گرداگرد شهر ، قلعه و مانند آن درست می کردند تا مانع از ورود دشمن و سیل گردد. ج . خنادق. مسلمانان نخستین کسانی بودند که از خندق برای حفاظت از شهرهای خود، دور تا دور آن حفر کردند.

مشکلات آب های سطحی و کنترل آن در اسبوکلا : زمین های کشاورزی اسبوکلا شامل زمین های شیب داری است که بیشتر به کشت گندم، جو، کلزا و توتون اختصاص دارد و زمین های دشت که در آن شالی و گاهی توتون و کلزا کشت می شود. در فصل های پاییز و زمستان که زمان کاشت و جوانه زنی کشت های پاییزه است، در اثر بارش های شدید و یا سیلاب های سطحی لایه ی سطحی  خاک به همراه گیاه شسته می شود. این روان آب ها علاوه بر ضررهای اقتصادی که در پی دارد به مرور املاح مفید خاک و یا لایه های روییِ آن را می شوید. در گذشته ای نزدیک دورتا دور بیشتر زمین ها حَند (زهکش) که به صورت دستی کنده می شود دیده می شد ولی به مرور کشاورزان آن را پر کردند یا در اثر عدم لایروبیِ به موقع پر شده است. در اثر پر شدن حَند ها که نمونه ی کارای زهکش های سطحی است، روان آب ها در زمین های شیب دار به هم پیوسته و جریان های بزرگتری را تشکیل داده و خسارات بیشتری را به زمین ها وارد کرده اند. این مشکل در زمین های شالیزاری به صورت تجمع آب در زمین در طول پاییز و زمستان نمود پیدا می کند. ماندگاری آب در زمین به خاک امکان تنفس نمی دهد و از کیفیت خاک می کاهد. این مسئله در دراز مدت خسارت سنگینی را بر اقتصاد کشاورزی روستا وارد می کند. مساله دیگری که اسبوکلا با آن درگیر است و لازم است مسئولان و اهالی به آن توجه بیشتری داشته باشند این است که آب های سطحی پس از تجمع به کانال های داخل بافت روستا منتهی می شوند که در فصل های پرباران روستا را دچار مشکل می کند. به عنوان نمونه بارندگی پاییز سال 91 که باعث تجمع آب در کانال و سرایت آن به خیابان و منازل اهالی شد.

پیشنهاد برای کنترل روان آب و حفظ خاک کشاورزی روستا : متاسفانه جهاد کشاورزی تاکنون هیچ برنامه ی علمی و عملی برای این پدیده ی کاملا مهندسی شده و مفید انجام نداده است. کشاورزان هم  به فواید ایجاد زهکش و آسیب های ناشی از پر شدن این کانال ها توجه نمی کنند. یکی از کارهایی که در گام نخست باید از سوی مسئولان انجام شود برگزاری کارگاه های توجیهی و اطلاع رسانی دقیق به کشاورزان درباره ی فواید زهکشی زمین های کشاورزی است. مطرح کردن موضوع با مسئولان جهاد کشاورزی استان و اجرای طرح ایجاد کانال های زهکشی (همان حَند) برای همه ی زمین های کشاورزی روستا با تشویق و جذب حمایت از سوی جهادکشاورزی از گام های بعدی است که پیشنهاد می شود.

درخواست از اهالی روستای اسبوکلا : مطمئنا همه ی اهالی از فواید ایجاد حَند (زهکش) در زمین ها مطلع هستند. این که اهالی این عمل را از گذشته انجام می داده اند دلیل بر وجود دانش درباره این مسئله است.  ایجاد زهکش مطمئنا نخستین منفعت را برای خود کشاورز در پی دارد و در مرحله ی بعد به کنترل آب های سطحی در فصل های پرباران کمک خواهد کرد. بنابراین بهتر برای حفظ منابع ارزشمند خاک و آب خود از اکنون تصمیمی جدی بگیریم تا در آینده دچار مشکل و خسارت نشویم.